Η έκταση της δυστυχίας (dukkha)*

Ο Βούδας δεν αγγίζει επιφανειακά μόνο το πρόβλημα της δυστυχίας, αλλά το κάνει τον ακρογωνιαίο λίθο της διδασκαλίας του. Ξεκινά με τις τέσσερις ευγενείς αλήθειες που συνοψίζουν το μήνυμά του: ότι η ζωή είναι άρρηκτα δεμένη με κάτι που το αποκαλεί dukkha. H λέξη dukkha στα Pali συχνά μεταφράζεται ως δυστυχία, αλλά σημαίνει κάτι πολύ βαθύτερο από το πόνο και τη δυστυχία. Αναφέρεται στο ανικανοποίητο που διαπερνά τη ζωή μας, τις ζωές όλων, εκτός από τους αυτούς που έχουν Φωτισθεί. Μερικές φορές αυτή η μη ικανοποίηση εκδηλώνεται ως θλίψη, απογοήτευση ή απόγνωση και συνήθως κινείται στην άκρη της συνειδητότητάς μας ως μια αόριστη και απροσδιόριστη αίσθηση ότι τα πράγματα δεν είναι ποτέ απόλυτα τέλεια, ποτέ δεν είναι επαρκή για τις προσδοκίες μας. Αυτό το δεδομένο της δυστυχίας (dukkha), λέει ο Βούδας, είναι το μόνο πραγματικό πνευματικό πρόβλημα. Τα άλλα προβλήματα – τα θεολογικά και μεταφυσικά ερωτήματα που έχουν βασανίσει τους θρησκευτικούς στοχαστές κατά τη διάρκεια των αιώνων – τα βάζει απλά στην άκρη ως “θέματα που δεν τείνουν στην απελευθέρωση”. Αυτό που διδάσκει και λέει, είναι μόνο η δυστυχία και ο τερματισμός της δυστυχίας, η δυστυχία και η παύση της.

Ο Βούδας δεν σταματάει σε γενικότητες. Συνεχίζει να εκθέτει τις διάφορες μορφές που παίρνει η δυστυχία, τόσο στο προφανές όσο και στο λιγότερο προφανές. Ξεκινά με αυτό που είναι άμεσα αντιληπτό, με τα βάσανα που είναι εγγενή στη φυσική διαδικασία της ίδιας της ζωής. Εδώ η δυστυχία εμφανίζεται στα γεγονότα της γέννησης, της γήρανσης και του θανάτου, στην επιδεκτικότητά μας σε ασθένειες, ατυχήματα και τραυματισμούς, ακόμη και στη πείνα και τη δίψα .Εμφανίζεται και πάλι στις εσωτερικές μας αντιδράσεις προς τις δυσάρεστες καταστάσεις και γεγονότα: στη θλίψη, στο θυμό, στην απογοήτευση και στο φόβο που προκαλούν οι επώδυνοι αποχωρισμοί, οι δυσάρεστες συναντήσεις, η αποτυχία να πάρουμε αυτό που θέλουμε. Ακόμα και οι απολαύσεις μας, λέει ο Βούδας, δεν είναι απρόσβλητες από τη δυστυχία. Μας δίνουν ευτυχία όσο διαρκούν, αλλά δεν διαρκούν για πάντα, τελικά πρέπει να τελειώσουν, και η απώλεια τους μας αφήνει να αισθανόμαστε στερημένοι. Οι ζωές μας, ως επί το πλείστον, ξεδιπλώνονται μεταξύ της δίψας για ευχαρίστηση και το φόβο του πόνου τόσο του σωματικού όσο και του ψυχικού.

Περνάμε τις μέρες μας αναζητώντας συνεχώς την ευχαρίστηση θέλοντας διακαώς να απομακρυνθούμε από το πόνο και σπάνια απολαμβάνουμε την ηρεμία της πλήρους ικανοποίησης γιατί η πραγματική ικανοποίηση φαίνεται πάντοτε να είναι μακριά, λίγο πέρα ​​από τον επόμενο ορίζοντα. Στο τέλος έρχεται η ώρα να πεθάνουμε, να εγκαταλείψουμε την ταυτότητα μας την οποία κτίζαμε καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας, πρέπει να αφήσουμε πίσω τα πάντα και όλους όσους αγαπάμε.

Αλλά ακόμη και ο θάνατος, όπως διδάσκει ο Βούδας, δεν φέρνει το τέλος της δυστυχίας γιατί η διαδικασία της ζωής δεν σταματάει με το θάνατο. Όταν η ζωή τελειώνει σε ένα μέρος, με ένα σώμα, το «νοητικό συνεχές», η ατομική ροή της συνείδησης, ξεκινά πάλι κάπου αλλού με ένα νέο σώμα ως υλικό στήριξης. Έτσι, ο κύκλος συνεχίζεται ξανά και ξανά – γέννηση, γήρανση και θάνατος – που οδηγείται από τη δίψα για περισσότερη ύπαρξη. Ο Βούδας δηλώνει ότι αυτός ο κύκλος των επαναγεννήσεων – που ονομάζεται σαμσάρα, “η περιπλάνηση” – γυρίζει αδιάλειπτα μέσα στον χρόνο που δεν έχει αρχή. Είναι χωρίς ένα πρώτο σημείο, χωρίς χρονική προέλευση. Ανεξάρτητα από το πόσο πολύ πίσω στο παρελθόν πηγαίνουμε βρίσκουμε πάντα αισθανόμενα όντα – τους εαυτούς μας σε προηγούμενες ζωές – που περιπλανιούνται από τη μία κατάσταση ύπαρξης στην άλλη. Ο Βούδας περιγράφει διάφορα επίπεδα ύπαρξης, όπου η επαναγέννηση μπορεί να λάβει χώρα: το επίπεδο των μαρτυρίων, το ζωικό πεδίο, το ανθρώπινο βασίλειο και τα επίπεδα της ουράνιας ευδαιμονίας. Κανένα από αυτά πεδία δεν μπορεί να προσφέρει ένα τελικό καταφύγιο από τη δυστυχία. Η ζωή σε οποιοδήποτε επίπεδο πρέπει να τελειώσει. Όλα τα επίπεδα είναι παροδικά και σφραγισμένα με την ανασφάλεια που αποτελεί τη βαθύτερη έννοια της δυστυχίας (dukkha).Για το λόγο αυτό, κάποιος που φιλοδοξεί να φτάσει στο τέλος της δυστυχίας δεν μπορεί να επαναπαυτεί έχοντας πετύχει οποιοδήποτε εγκόσμιο επίτευγμα, ή έχοντας κατακτήσει κάποια θέση στην κοινωνία, αλλά πρέπει να κερδίσει την απελευθέρωση από τον τροχό της μη ικανοποίησης (σαμσάρα).

Το κείμενο είναι μετάφραση από απόσπασμα του βιβλίου: “The Noble Eightfold Path: The Way to the End of Suffering”, by Bhikkhu Bodhi. Access to Insight (BCBS Edition), 30 November 2013, http://www.accesstoinsight.org/lib/authors/bodhi/waytoend.html
©1998 Buddhist Publication Society.

You may copy, reformat, reprint, republish, and redistribute this work in any medium whatsoever, provided that: (1) you only make such copies, etc. available free of charge and, in the case of reprinting, only in quantities of no more than 50 copies; (2) you clearly indicate that any derivatives of this work (including translations) are derived from this source document; and (3) you include the full text of this license in any copies or derivatives of this work. Otherwise, all rights reserved. Documents linked from this page may be subject to other restrictions. The Wheel Publication No. 308/311 (Kandy: Buddhist Publication Society, 1984), second edition (revised) 1994. Transcribed from a file provided by the BPS Last revised for Access to Insight on 30 November 2013.

“The Noble Eightfold Path: The Way to the End of Suffering”, by Bhikkhu Bodhi. Access to Insight (BCBS Edition), 30 November 2013, http://www.accesstoinsight.org/lib/authors/bodhi/waytoend.html .